Tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” BLHS 2025: Mâu thuẫn pháp lý

Điều 256a mới trong Bộ luật Hình sự 2025 mở ra một bước tiến quan trọng trong việc xử lý người dùng ma túy sau cai nghiện.

Bối cảnh sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025

Bộ luật Hình sự được sửa đổi, có hiệu lực từ 1/7/2025, bổ sung Điều 256a “Sử dụng trái phép chất ma túy”. Mục tiêu: giảm tỷ lệ tái sử dụng ma túy và nâng cao hiệu quả quản lý trật tự xã hội.

Điều 256a – Nội dung và phạm vi áp dụng

Điều 256a quy định người dùng ma túy trong các trường hợp sau sẽ bị phạt tù 2‑3 năm:

• Đang trong thời hạn cai nghiện tự nguyện hoặc bắt buộc, hoặc điều trị bằng thuốc thay thế.
• Trong thời hạn quản lý sau cai nghiện.
• Đã từng bị xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và đang trong thời hạn quản lý.
• Trong vòng 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện.

Đối với tái phạm, mức án tăng lên 3‑5 năm.

So sánh với Điều 32 Luật phòng, chống ma túy

Các trường hợp áp dụng biện pháp hành chính

Điều 32 quy định người nghiện từ 18 tuổi trở lên có thể bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc khi:

• Không đăng ký hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện.
• Trong thời gian cai nghiện tự nguyện bị phát hiện sử dụng ma túy.
• Trong thời gian quản lý sau cai nghiện mà tái nghiện.

Những mâu thuẫn nổi bật

1. Thuật ngữ “thời gian” (Điều 32) và “thời hạn” (Điều 256a) chưa đồng nhất, gây khó khăn cho người thực thi pháp luật.
2. Hai điều luật cùng quy định biện pháp hành chính và hình sự cho cùng một hành vi, dẫn đến khả năng “đánh đồng” (double jeopardy) và hiểu lầm trong việc lựa chọn hình phạt.

Quan điểm thực tiễn và đề xuất giải pháp

Trong thực tiễn, các vụ án thường gặp câu hỏi: một người bị bắt giữ với cả tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” và “Sử dụng trái phép chất ma túy” có bị khởi tố hai tội hay chỉ một tội nặng hơn?

Hai quan điểm chính:

• Theo Công văn 233/TANDTC‑PC (01/10/2019), hai hành vi độc lập, có thể khởi tố cả hai tội.
• Theo nguyên tắc có lợi cho người phạm tội, nếu hành vi “sử dụng” xảy ra ngay trước khi “tàng trữ”, chỉ khởi tố tội “Tàng trữ” theo Điều 249 BLHS 2025.

Để tránh sự bất đồng, chúng tôi kiến nghị Trung ương ban hành hướng dẫn chi tiết, xác định rõ ràng tiêu chí áp dụng hình phạt hình sự hay biện pháp hành chính, đồng thời thống nhất thuật ngữ “thời hạn” trong toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan.

Hoàng Trang (VKSND khu vực 11, tỉnh Phú Thọ)