Nội dung chính
Thị trường lao động Mỹ đang đối mặt với một cú sốc chưa từng thấy khi AI và “hiệu quả” trở thành tiêu chuẩn mới.
Dữ liệu việc làm năm 2025: Số liệu từ BLS
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy trong cả năm 2025, Mỹ chỉ tạo thêm 584.000 việc làm – con số thấp hơn 70% so với hơn 2 triệu việc làm trung bình mỗi năm trong giai đoạn 2023‑2024. Trung bình mỗi tháng, thị trường chỉ tạo ra khoảng 48.000 vị trí mới. Đáng chú ý, các số liệu điều chỉnh tháng 10 và 11 cho thấy mức giảm sâu hơn: tháng 10 giảm từ mất 105.000 việc làm thành mất 173.000, tháng 11 tăng 64.000 thành chỉ 56.000.
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Báo cáo không có gì bất ngờ; tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lực lượng lao động ổn định, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% trong tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn là do điều chỉnh kỹ thuật của BLS, không phản ánh sức khỏe thực tế của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã biến từ một mục tiêu doanh nghiệp thành một “tôn giáo” lan rộng từ Thung lũng Silicon tới toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang dẫn đầu “cuộc đại san phẳng” – quá trình cắt giảm các tầng quản lý trung gian và tối ưu hoá cấu trúc tổ chức.
Họ tin rằng khi AI kết hợp với bộ máy tinh gọn, lợi nhuận sẽ tăng vọt. Thực tế, các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon đã thực hiện đợt sa thải quy mô lớn nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
AI và “đại san phẳng” làm gì cho thị trường lao động?
AI hiện đang thay thế công việc văn phòng truyền thống: viết mã, soạn thảo tài liệu và xử lý hành chính. Kết quả là hàng loạt vị trí quản lý trung gian và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Trong khu vực công, Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã giảm hơn 265.000 việc làm trong năm, với email yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất – một thông điệp “không phản hồi đồng nghĩa với tự nguyện từ chức”.
Theo NBC News, đợt sa thải này diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, đặc biệt vào tháng 10, khi hàng chục ngàn nhân viên liên bang phải rời việc.
Tâm lý người lao động trí thức
Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì. GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có việc làm.” Câu chuyện của cô phản ánh nỗi bi quan chung của những người trẻ.
Charley Kim, nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó.”
Thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm – người lao động “bám chặt vào ghế” vì lo sợ không tìm được việc mới.
Những điểm sáng và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh tổng thể u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ báo cáo: việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất tiếp tục chịu áp lực.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Fed theo dõi chặt chẽ mức tăng lương này vì nó có thể duy trì áp lực lạm phát, làm phức tạp quyết định lãi suất.
McKinsey (tháng 6/2025) cho biết gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Kết luận và dự báo 2026
Đối với người lao động, thời kỳ “hiệu quả” và AI vẫn là một thách thức lớn. Abbey Owens, người tìm việc, nói: “Ban đầu tôi tìm công việc cụ thể, nhưng giờ tôi chấp nhận hầu hết mọi vị trí để có thu nhập.” Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi “bóng ma hiệu quả” tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.